Küçük bir tepe üzerinde konumlanan (asıl adıyla Köşk Hangâhı), sıra dışı mimarisi ve tarihiyle Anadolu Türk mimarlığının önemli eserlerinden biridir. Dıştan dikdörtgen, kalevari bir görünüşe sahip olan bu yapı, ilk olarak Evhadiyye tarikatı mensupları için bir hangâh (tekke) olarak inşa edilmiş, Osmanlı döneminde medrese işlevi görmesi sebebiyle halk arasında “Köşk Medrese” adıyla anılagelmiştir. Plan itibarıyla Anadolu Türk mimarisinde benzersizdir; en yakın örnek Erzincan Tercan’daki Mama Hatun Kümbeti olarak gösterilir.
Avlunun merkezindeki kümbet, Eretna Beyliği’nin kurucusu Emir Alâeddin Eretna ve eşi Suli Paşa Doğa Hatun (diğer adıyla Toa Hatun) için 1339 yılında inşa ettirilmiştir. Mimarı Kaluyan bin Lokman’dır. Kare oturtmalık üzerinde sekizgen gövdeye sahip olan, içten kubbe, dıştan piramidal külahla örtülüdür. Cephelerinde sivri kemerli nişler, pencereler ve mazgal pencereleri yer alır. Türbenin içinde Suli Paşa Hatun, Alâeddin Eretna, oğulları Gıyaseddin Mehmed ve torunu Alâeddin Ali Bey’in mezarları bulunmaktadır. 12. yüzyıl Orta Asya’daki Tegiskent kümbetleriyle benzerlik göstermektedir.
Sadece dini-tasavvufî bir merkez değil, aynı zamanda imaret (aşevi) işleviyle de kullanılmıştır. Bu durum, Anadolu’daki tarikat ve teşkilat yapılarının ortak sosyal yönünü yansıtır. Nitekim Evhadiyye tarikatının kurucusu Evhadüddin Kirmânî, Ahi teşkilatının kurucusu Ahi Evren’in kayınpederidir; Evhadüddin’in kızı Fatma Bacı ise Anadolu kadınları arasında teşkilatlanmayı sağlayan Bâciyân-ı Rum’un kurucusudur. Evhadiyye tarikatı müridleri hangâhlarda dini-tasavvufî eğitim verirken, Ahiler şehirlerde esnaf dayanışmasını ve sosyal yardımlaşmayı örgütlemiş, Bacıyan-ı Rum da kadınların üretim ve paylaşım alanını oluşturmuştur. İşte bu üç yapı bir araya gelerek imaret kültürünün yaşamasını sağlamış, Köşk Hangâhı da hem tasavvuf merkezi hem de halka açık bir aşevi olarak hizmet vermiştir.
2024 itibarıyla Köşk Medrese’nin restorasyonu Melikgazi Belediyesi tarafından tamamlanmış, ardından peyzaj çalışmalarına başlanmıştır. Etkinliklerin, sosyal ve kültürel programların yapılacağı yeni bir mekân olarak kullanılmaya başlanacaktır.
Eretna Bey ve Eretna Beyliği
Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılışının ve İlhanlı hâkimiyetinin zayıflamasının ardından, 1335–1381 yılları arasında Orta Anadolu’da hüküm süren bir Türk beyliğidir. Beyliğin kurucusu aslen Uygur Türklerindendir. Babası Cafer Bey (asıl adıyla Taycu Bahşi), Uygur kökenli bir Moğol emiriydi ve Kayseri’de emirlik yapmaktaydı. Cengiz Han’ın torunu Hülagü Han tarafından kurulan İlhanlı Devleti döneminde Anadolu’nun genel valisi Çobanoğlu Timartus (Temürtaş) idi. Cafer Bey, Timartus’un eniştesiydi. Ancak Timartus, İlhanlılara karşı isyan ettikten sonra durumun tehlikeli bir hâl aldığını fark edip görevini Alaaddin Eretna’ya bırakarak Mısır’daki Memlükler’e sığınmıştır. Böylece Eretna, Moğol idaresi altındaki Anadolu’nun yeni valisi konumuna gelmiştir. İlhanlı Devleti’nin iç karışıklıklarını fırsata çeviren Alaaddin Eretna, kısa süre içinde bağımsızlığını ilan ederek kendi beyliğini kurmuştur.
“Eretna” kelimesi Uygur Türkçesinde “iri inci tanesi, dev gibi” anlamına gelir. Nitekim rivayetlere göre Alaaddin Eretna iri yarı bir insandı; hatta kendisine uygun at bulunmadığı için öküz sırtında gezerdi. Adaletli kişiliği ve halkın sevgisini kazanması sebebiyle “Köse Peygamber” lakabıyla anılmıştır. Ünlü seyyah İbn Battuta, Kayseri’ye geldiğinde Alaaddin Eretna’nın Sivas’ta bulunduğunu, kendisini Kayseri Valisi sıfatıyla eşi Suli Paşa Hatun’un karşıladığını yazar. Böylece Toa Hatun, Anadolu’nun ilk kadın valisi olarak tarihe geçmiştir. Ölümünden sonra oğlu Gıyaseddin Mehmed Bey döneminde iç karışıklıklar yaşamış, damadı ve kadısı olan Kadı Burhaneddin tarafından 1381’de ortadan kaldırılmıştır. Yerine kurulan Kadı Burhaneddin Devleti, Eretna mirasının bir devamı niteliğindedir.
Selçuklu eseri olan köşk medresesi Kayseri'de bulunan birçok medreselerden biri, geçmiş günlerden bir hatıra. Önündeki yüksek katlı apartmana izin verilmeseydi keşke.
Belirli zamanlarda açıldığı için görmek mümkün olmamıştı. 2024 yılında kapsamlı bir restorasyon görmüş. Kayseri kültür yolu festivali kapsamında "Kumaştan Hikâyeler" sergisi vesilesiyle içini gezme imkanımız oldu.
köşk medresesi
Moğol istilasından sonra dağılan SELÇUKLU imparatorluğunun ardından kurulan ERETNA beyliği lideri Alaeddin ERETNA' nın kabri bulunmaktadır vakıflar müdürlüğü belki bunu bilmiyordur...yoksa gereğini yaparlar bence .
Restore ediliyor.
İçerisi kapalı. Dışarısı çok güzel ancak etrafına yapılan binalar bütün güzelliği bozuyor.
Halihazırda aşevi olarak kullanılan bir medrese. Görülmesi gereken bir ata yadigarı
Hakka kapalı sadece dışşardan etrafında dolaşarak gezilebilen tarihi eser
Ilgisizlik ve alakasizliktan öksuz kalmis bir cocuk gibi
Evlat yadigarı
Köşk Medresesi - Kayseri
Gültepe Mahallesi, ‘’Köşk Dağı’’ adı verilen tepenin üzerinde bulunmaktadır. Medresenin ortasında yer alan, kitabesine göre 1339 yılında inşa edilen kümbette, Eretna Devleti’nin kurucusu Alaeddin Eretna, oğulları ve eşinin mezarları bulunmaktadır. Medresenin 1339’dan çok önce var olduğu ve Ahi Evren’in hocası Evhadüddin Kirmani’nin burada 23 sene ders verdiği rivayet edilmektedir.
Şimdiki elde içine girilememektedir. Kapılar kapalıdır. Bakım ve tamiratlarının yapılarak Ziyaretlere açık hale getirilmesini beklemekteyiz. Hemen güney tarafında Erciyes Üniversitesi ve askeri birlik vardır.
Kapısı kapalı. Terkedilmiş tarihi mekan. Maalesef yüksek binaların arasında şehirde kimsenin pek bilmediği bir yapı. Vakıflar Bölge Müdürlüğü de zannediyorum ilgilenmiyor.
1 - 5 Arasında Puan Veriniz
Yorum
Lütfen yorumunuzu girin!